ภาษากับเทคโนโลยีการสื่อสาร

ในยุคปัจจุบันซึ่งเรียกกันว่าเป็น “ยุคไอที” (The Age of Information Technology) ที่เต็มไปด้วยความต้องการข้อมูลข่าวสารนั้น มนุษย์มีการใช้เทคโนโลยีการสื่อสารในชีวิตประจำวันอย่างมากมายมหาศาล ทั้งในระดับบุคคล องค์กร และระดับชาติ โดยมีจุดมุ่งหมายที่แตกต่าง หลากหลาย ทั้งเพื่อการค้นคว้าหาข้อมูลข่าวสาร เพื่อการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสาร เพื่อการประกอบธุรกิจ เพื่อการติดต่อสื่อสาร รวมทั้งเพื่อความบันเทิง เทคโนโลยีการสื่อสารแต่ละประเภทได้ถูกใช้ตามความนิยมแตกต่างกันออกไป โดยเฉพาะสื่อใหม่ เช่น คอมพิวเตอร์ อินเตอร์เน็ต ดาวเทียม โทรศัพท์เคลื่อนที่ ฯลฯ กำลังได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นทุกชั่วขณะ แซงหน้าสื่อเก่าอื่นๆ ทั้งวิทยุ โทรทัศน์ สิ่งพิมพ์ หรือภาพยนตร์
เทคโนโลยีการสื่อสารใหม่ๆ ที่ขยายตัวกว้างขวางมากขึ้นเหล่านี้ เอื้อต่อการติดต่อสื่อสารที่สะดวกรวดเร็วขึ้น และส่งผลให้เกิดรูปแบบการติดต่อสื่อสารใหม่ๆ เช่น การฝากข้อความในโทรศัพท์ (Voice Mail), การส่งไปรษณีย์อิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Mail), การสนทนาในห้องสนทนา (Chat), การตั้งกระทู้ในกระดานข่าว (Bulletin Board/ Webboard) เป็นต้น การสื่อสารรูปแบบต่างๆ นี้ จำเป็นต้องมีสื่อกลางในการสื่อความหมายเพื่อก่อให้เกิดความเข้าใจร่วมกันระหว่างผู้ส่งสารและผู้รับสารไม่ต่างจากการสื่อสารรูปแบบอื่นๆ สื่อกลางที่ใช้ในการสื่อความหมายนี้ คือ “สัญญะ” หรือ “สัญลักษณ์” ที่นำมาแทนความหมายของสิ่งต่างๆ ให้เกิดความเข้าใจตรงกันในกลุ่มผู้สื่อสาร การสื่อสารผ่านเทคโนโลยีการสื่อสารรูปแบบใหม่ๆ นี้ ถือเป็นการสื่อสารที่ผู้สื่อสารมี “สัญลักษณ์” ในการสื่อความหมายเฉพาะกลุ่มที่แตกต่างจากการสื่อสารปกติ ภาษาที่ใช้จะเป็นภาษาที่ถูกสร้างขึ้นใหม่เพื่อให้เกิดความคล่องตัว และความสะดวกในการสื่อสาร โดยเป็นที่เข้าใจกันในกลุ่มผู้ใช้เทคโนโลยีการสื่อสารเหล่านี้ คำศัพท์ต่างๆ ที่เกิดขึ้น มีจำนวนมากที่ไม่ได้บัญญัติไว้ในพจนานุกรม หากแต่ “ผู้ใช้” เข้าใจตรงกันโดยไม่ต้องอธิบายแต่อย่างใด
*อาจารย์ประจำสถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเพื่อการสื่อสารและการพัฒนา มหาวิทยาลัยมหิดลด้วยหน้าที่สำคัญของภาษาที่นอกจากจะเป็นเครื่องมือในการสื่อสารแล้ว ยังเป็นเครื่องสะท้อนบุคลิกและวัฒนธรรมของบุคคลและสังคม ในทางกลับกัน ภาษายังเป็นตัวกำหนดบุคลิกและวัฒนธรรมอีกด้วย ดังนั้นการใช้ “สัญลักษณ์” หรือ การใช้ “ภาษา” เฉพาะกลุ่มถือว่าเป็นส่วนสำคัญที่จะกำหนดบุคลิกและวัฒนธรรมของสังคมได้ จึงอาจกล่าวได้ว่า “เทคโนโลยีการสื่อสาร” มีความเกี่ยวข้องเชื่อมโยงกับ “ภาษา” โดยที่คำศัพท์หรือสัญลักษณ์ใหม่ๆ ที่เกิดขึ้นจากการพัฒนาของเทคโนโลยีการสื่อสารนั้น สร้างรูปแบบการสื่อสารใหม่ๆ ที่คนในสังคมต้องเรียนรู้ที่จะทำความเข้าใจร่วมกัน
ในเอกสารฉบับนี้ ผู้เขียนมุ่งนำเสนอรูปแบบภาษาที่พบในการติดต่อสื่อสารผ่านเทคโนโลยีการสื่อสารยุคใหม่ในสังคมไทย โดยเฉพาะ “การสื่อสารผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ต” ซึ่งเป็น “ภาษาเฉพาะกลุ่ม” ที่ผู้ใช้ได้สร้างระบบสัญลักษณ์เฉพาะขึ้นเพื่อสื่อความหมายกันในกลุ่ม โดยผู้เขียนมุ่งวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงทางอัตลักษณ์ในการสื่อสารของมนุษย์ และวัฒนธรรมในการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารยุคใหม่ โดยก่อนที่จะนำเสนอในส่วนของลักษณะภาษานั้น ผู้เขียนจะขอนำเสนอแนวคิดและทฤษฎีเบื้องต้นที่ใช้ประกอบการทำความเข้าใจการใช้ภาษาดังกล่าว นั่นคือ แนวคิดเรื่องภาษากับการสื่อสาร ความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับเทคโนโลยีการสื่อสาร รวมทั้งทฤษฎีสัญญะวิทยา (Semiology)